İhzarat nedir? Hakedişte ihzarat, mahsup ve çift ödeme riski

İhzarat, şantiyeye getirilmiş ancak henüz imalata girmemiş malzemedir: sahaya indirilmiş demir, stoklanan çimento, montajı yapılmamış cephe elemanı.

İşveren, malzemenin bedelini imalat tamamlanmadan ödeyerek yüklenicinin nakit yükünü hafifletir. Bu, taahhüt işinde yaygın ve makul bir uygulamadır — ama doğru izlenmediğinde ciddi bir çift ödeme riski taşır.

Çift ödeme nasıl oluşur?

Basit bir örnek:

1. 5. hakedişte 120 ton demir ihzarat olarak ödenir.
2. 7. hakedişte bu demirin 80 tonu betonarme imalatına girer ve imalat olarak ödenir.
3. İhzarat kaydından düşülmezse, aynı 80 ton iki kez ödenmiş olur.

Bu hata küçük bir dikkatsizlik gibi görünür ama tutarı büyüktür ve genellikle kesin hakediş aşamasında, yani en geç fark edilebilecek yerde ortaya çıkar.

Doğru model: ihzarat ayrı, mahsup zorunlu

İhzaratın doğru izlenmesi üç kurala dayanır.

1. İhzarat imalattan ayrı tutulur

Hakediş içinde ayrı bir bölüm olarak gösterilir. İmalat tutarına karıştırılmaz; çünkü ikisi farklı şeydir ve farklı kesintilere tabi olabilir.

2. İmalata dönüştükçe mahsup edilir

Malzeme imalata girdiğinde, ihzarat bakiyesinden düşülür:

3. Mahsup, kalan ihzaratı aşamaz

Sistemde bu kontrol yoksa negatif bakiye oluşur ve hangi malzemenin ödendiği belirsizleşir. Kural nettir: mahsup ≤ kalan ihzarat.

Uygulama kuralları

• Yalnızca açık (taslak) hakedişe ihzarat eklenebilir. Onaylı hakediş kilitlidir; değiştirilirse geçmiş belgeler tutarsız hâle gelir.
• Tutar sunucuda hesaplanır: miktar × birim fiyat. Elle girilebilen bir tutar alanı, malzeme fiyatının hakedişe göre değişmesine kapı açar.
• Kalan ihzarat her hakedişte görünür olmalıdır. Görünmeyen bakiye mahsup edilmez.

İhzarat kesintiye tabi mi?

Bu, sözleşme ve mevzuata göre değişir. Bazı kesintilerin matrahı imalat tutarıdır, bazıları toplam üzerinden hesaplanır. Bu yüzden ihzaratın:

• hangi kesintilerin matrahına gireceği,
• teminat ve avans mahsubunda nasıl değerlendirileceği

sözleşmede ve firmanızın uygulamasında netleştirilmeli, sistemde de bu ayrım parametre olarak tutulmalıdır. Sabit varsayım yapan bir hesap, sözleşme değiştiğinde sessizce yanlış sonuç üretir.

Özet kontrol listesi

• [ ] İhzarat imalattan ayrı bir bölümde mi gösteriliyor?
• [ ] Kalan ihzarat bakiyesi her hakedişte görünüyor mu?
• [ ] Mahsup kalan bakiyeyi aşamıyor mu?
• [ ] Tutar miktar × birim fiyattan mı hesaplanıyor?
• [ ] Onaylı hakedişteki ihzarat kilitli mi?
• [ ] Kesinti matrahlarında ihzaratın yeri sözleşmeye uygun mu?

İhzarat, hakedişin en az konuşulan ama en kolay para kaybettiren kalemidir. İzlenmesi zor değildir; izlenmemesi pahalıdır.